NHIÊN LIỆU SINH HỌC VÀ MỘT HÀNH TINH ĐÓI

Giờ thì khẩu hiệu hoành tráng “Vì một thế giới không bị đói” trên logo của Tổ chức Nông lương Thế giới (FAO – Food and Agriculture Organization) gần như chẳng có ý nghĩa gì. Nhất là khi mà con số thống kê của WB (Ngân hàng Thế giới) trong năm 2001 cho thấy Trái Đất vẫn còn 2,7 tỷ người có mức sống dưới 2 USD/ngày; và ngược lại, để đổ đầy dầu diesel sinh học vào một thùng chứa có dung tích 25 gallon (94,5 lít), người ta cần đến hơn 450 pound (202,5kg) ngũ cốc. Đây là số lương thực đủ để nuôi sống một người trong một năm.

Khi bình xăng xe hơi được xem trọng hơn cái dạ dày của con người, thì chuyện gì cũng có thể xảy ra. Chính vì thế mà từ ngày 3 đến ngày 5/6/2008, FAO đã gấp rút mở một hội nghị cấp cao ở Rome (Ý) về an ninh lương thực mang chủ đề: Những thách thức của Biến đổi khí hậu và Năng lượng sinh học (World Food Security: the Challenges of Climate Change and Bioenergy). Mục tiêu của hội nghị là đưa ra được một bản tuyên bố chung, đặc biệt nhấn mạnh vai trò của nền sản xuất năng lượng sinh học đối với cơn sốc giá lương thực đang đánh vào 37 quốc gia trên toàn cầu.

Vầng hào quang của nhiên liệu sinh học
Lý thuyết về hiện tượng đạt đỉnh và suy giảm trữ lượng khai thác dầu mỏ (Peak Oil) ngày càng được chứng minh nhờ mức giá leo thang hơn 120 USD/thùng dầu thô trong năm 2008. Cùng lúc đó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (International Energy Agency – IEA) cảnh báo thế giới đang đứng trước một tương lai không bền vững với dự kiến tổng mức tiêu thụ năng lượng của toàn cầu vào năm 2030 là 690 tỷ tỷ joule (gấp 1,5 lần mức tiêu thụ năng lượng của năm 2004).
Để lấp đầy khoảng thiếu hụt xăng dầu đáng sợ trên, từ năm 2001 đến 2007, tổng sản lượng ethanol (một loại cồn sinh học được trưng cất và sản xuất từ mía đường và hạt ngũ cốc) trên toàn thế giới đã tăng gấp 3 lần từ 18,5 tỷ lít lên đến 60 tỷ lít. Tương tự, tổng sản lượng dầu diesel sinh học đã tăng gần gấp 10 lần từ 1 tỷ lít lên đến hơn 9 tỷ lít. Bắt đầu từ năm 2006, ba “ông lớn” trong lĩnh vực sản xuất ethanol dần dần lộ mặt: Mỹ (18 tỷ lít), Brazil (17 tỷ lít), và Liên minh Châu Âu (1,6 tỷ lít) (theo Báo cáo về chính sách, thị trường và nền thương mại năng lượng sinh học đối với an ninh lương thực, Hội nghị cao cấp FAO tại Rome, trang 3).

Được nhiều chính phủ hỗ trợ bằng chính sách và tài chính, nhiều tập đoàn kinh tế lớn phấn khởi đầu tư vào lĩnh vực hứa hẹn hốt bạc này, trong đó có tỷ phú Richard Branson (của hãng hàng không Virgin Atlantic Airways), nhà tài phiệt khét tiếng George Soros, các tập đoàn xăng dầu GE và BP, Ford, Shell, Cargill và Carlyle Group. Còn nông dân thì sao ? Họ bị cám dỗ phá bỏ những ruộng lúa: “Tôi yêu thích [ethanol] vì nông sản bán được giá hơn”. Ở các nước đang phát triển, như Angola, Malaysia, và Thái Lan, người ta khuyến khích trồng mía, cọ dầu và cây sắn thay vì lúa nước.

Sự thật phũ phàng
Mọi chuyện tưởng như tốt đẹp và chúng ta có thể yên tâm lái xe hơi mà không sợ thiếu xăng, cho đến sự kiện lịch sử ngày 23/8/2007, giá lúa mì với hạn phân phối vào tháng 12 cùng năm trên thị trường giao dịch Chicago đã vượt mức kỷ lục: 7,50 USD/giạ. Qua tháng 9/2007, con số này đã là 8,11 USD/giạ (tức là 400 USD/tấn lúa mì).

Từ cuối năm 2006 đến đầu năm 2008, giá cả thực phẩm tăng chóng mặt, đến nỗi tờ The Economist phải bình luận: “Có lẽ chúng ta chưa thấy các bà xơ ăn cắp lúa, nhưng chắc chắn sẽ chứng kiến nhiều chính phủ sụp đổ – khi mà những cuộc nổi loạn vì bánh mì trong lịch sử đang quay trở lại. Họ sẽ đánh nhau vì điều đó, và gây ra tình trạng căng thẳng địa chính trị cũng như hiểm họa suy sụp hoàn toàn các thị trường chứng khoán.” (tham khảo: http://www.economist.com/daily/columns/marketview/displaystory.cfm?story_id=9136006). Ngoài những thảm họa do biến đổi khí hậu mang đến, nhiên liệu sinh học là nguyên nhân làm cho giá dầu và thực phẩm tăng, gây mối bất hòa sâu sắc giữa các nhà nông, các bà nội trợ, và các nguyên thủ quốc gia, với nguy cơ nạn nghèo đói sắp quay trở lại tấn công lịch sử loài người. Bên cạnh những bó lúa được quẳng vào các nhà máy trưng cất ethanol vì lợi nhuận, giá dầu tăng vọt là cú đánh quyết định quật ngã người nghèo.

Chi phí mua thức ăn đã chiếm 23% CPI (chỉ số giá tiêu dùng) ở Brazil, 29% ở Thái Lan, 33% ở Trung Quốc và 45% ở Ấn Độ. Chi phí này chiếm hơn 60% CPI ở những quốc gia cùng cực như Nigeria và Bangladesh, vì họ là những đất nước nằm giữa hai gọng kìm: vừa nhập khẩu xăng dầu, vừa nhập khẩu lúa gạo. Theo FAO, 37 quốc gia trên toàn thế giới, đặc biệt là Burkina Faso, Haiti, Ai Cập, Yemen, Bờ Biển Ngà, Cameroon, Mozambique, Uzbekistan, và Indonesia, gần như bị đánh gục khi cơn bão giá tràn qua, kéo theo các cuộc bạo loạn vì bánh mì và gạo.

Và những nghịch lý …
Mặc dù ngành nông nghiệp trong năm 2007 gặp nhiều thử thách vì cơn hạn hán kéo dài ở Úc, một cơn lốc xoáy phá hủy nhiều cánh đồng trị giá 600 triệu USD ở Bangladesh, thời tiết xấu ở những cánh đồng lúa mì tại Canada, và tình trạng sa mạc hóa lan nhanh ở Trung Quốc và vùng ven Sahara (Châu Phi), Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế (International Grains Council – IGC) vẫn dự đoán sản lượng nông nghiệp toàn cầu sẽ tăng thêm 90 triệu tấn và đạt được con số tổng sản lượng kỷ lục là 1.660 triệu tấn ngũ cốc. Tuy nhiên, IGC vẫn cho rằng nhu cầu lương thực toàn cầu vẫn sẽ vượt qua mức cung này, và đã chi thêm 50 triệu tấn gạo từ kho dự trữ quốc tế khi cuộc khủng hoảng xảy ra. Thế mà trong lúc đó, người Mỹ đã dùng khoảng 30 triệu tấn ngũ cốc để sản xuất ethanol. Nói cách khác, trữ lượng ngũ cốc chỉ dành riêng chương trình tinh chế nhiên liệu sinh học của Mỹ đã vượt hơn gấp đôi nhu cầu lương thực chưa được đáp ứng của toàn thế giới. Đó là nghịch lý thứ nhất.

Nghịch lý thứ hai xảy ra khi có sự rút lui của một số quốc gia cung ứng lương thực và năng lượng trong cuộc khủng hoảng này. Kazakhstan – kho lúa mì quan trọng đối với Trung Á và Việt Nam – quốc gia xuất khẩu gạo lớn thứ hai trên thế giới, đang xem xét lại các quyết định tiếp tục xuất khẩu lương thực nội địa trong năm 2008. Indonesia cũng vừa tuyên bố sẽ rút lui khỏi khối OPEC khi vừa hết thời hạn thành viên. Giờ thì các quốc gia này đang có lý do rất nghiêm túc để bảo vệ cuộc sống của chính những công dân trong đất nước họ. Điều khó hiểu và bất hợp lý cho những động thái đầu tiên của tiến trình “địa phương hóa nguồn lực” này chính là sự chỉ trích của giới tư bản và đầu cơ – trong đó có Jim Rogers, nguyên cộng tác viên kinh doanh của George Soros – về những “hành vi phi đạo đức vì đã không cho phép giá gạo tăng một cách tự nhiên”.

Còn rất nhiều những nghịch lý cho thấy giải pháp dùng nhiên liệu sinh học thay thế nhiên liệu hóa thạch (dầu mỏ, khí đốt) là một huyền thoại: Chỉ riêng việc sản xuất 1 lít ethanol đã tốn 4 lít nước sạch. Hoặc thời gian “trả nợ khí thải carbon” cho những cánh rừng bị đốn để trồng ngô nhằm sản xuất ethanol là 93 năm, trồng đậu nành nhằm sản xuất dầu diesel sinh học là 319 năm và trồng cây cọ dầu là 423 năm. Một điều đáng lo ngại hơn chính là nhu cầu của con người về năng suất thu hoạch mùa vụ cao sẽ trở thành động lực đẩy nhanh việc chấp nhận ứng dụng các sản phẩm biến đổi gene, gây “ô nhiễm” nguồn tài nguyên di truyền trong tự nhiên của nhiều chủng loài thực vật và động vật.

Hơn nữa, các nhà nghiên cứu đã ước tính rằng cho dù sản lượng tối đa dầu diesel sinh học trên toàn cầu có thể đạt đến 51 tỷ lít (nghĩa là chúng ta đã trồng cây cọ dầu ở bất cứ đâu có thể trên Trái Đất này), thì cũng chỉ đủ để đáp ứng từ 4-5% nhu cầu tiêu thụ dầu mỏ của thế giới hiện nay.

Một phản hồi

  1. Hi Đạt Ân,

    Mình cũng không tán thành việc sử dụng đất canh tác lương thực để trồng các loại cây thu hoạch làm nhiên liệu sinh học. Tuy nhiên năng lượng sinh học nói chung gồm có rất nhiều dạng khác nữa với nhiều ích lợi. Chẳng hạn như mình ủng hộ năng lượng sinh học trên phương diện tận dụng những chất thải sinh hoạt hữu cơ hay từ sản xuất nông nghiệp (rơm, rạ, bã mía, phân súc vật từ chăn nuôi…) để sản xuất biogas… Cách tiếp cận này vừa giảm thiểu được nguồn ô nhiễm, vừa tận dụng chất thải tạo nên năng lượng có ích.

    Ah, mình post bài này bên Lá Xanh nhé. Cám ơn bạn!🙂

    Thân mến.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: