CƠ CHẾ TÀI CHÍNH CARBON: HUYỀN THOẠI HAY CHUYỆN ĐÙA ?

Tháng 10/2007, Ngân hàng Thế giới (WB) vừa đề xuất một dự án, trong đó yêu cầu các quốc gia có rừng nhiệt đới được nhận chi phí để bảo vệ và ngăn chặn hiện tượng thoái hóa rừng – nguyên nhân gây ra 20% lượng khí thải nhà kính (GHGs) hiện nay. Dự án này – gọi là “Forest Carbon Partnership Facility” (tạm dịch “Công cụ hỗ trợ trao đổi carbon để gây rừng” – FCPF) – sẽ bắt đầu khởi động bằng một khoản chi 300 triệu USD (trích dẫn http://carbonfinance.org/Router.cfm?Page=FCPF&FID=34267&ItemID=34267&ft=About). Điều thú vị ở đây chính là ở chỗ cái giá được đặt ra để trao đổi khí thải carbon với những khu rừng thiên nhiên.

Dường như WB đang dự tính độc quyền trả giá cho những chi phí để cứu vớt hành tinh này, mà qua đó có thể thấy rõ sự phân biệt về mặt phí tổn kinh tế giữa các nước giàu và các nước nghèo.

Cái giá phải trả để cứu Trái Đất
Trong bản trình bày của mình, Tiến sĩ Ian Noble – người đứng đầu dự án này, đã phân tích rành mạch đến không thể hơn được chi phí carbon dành cho việc đánh đổi những khu rừng tại các nước thuộc khu vực xích đạo: “Hiện nay, ở rất nhiều vùng có hiện tượng suy thoái rừng, lợi nhuận trực tiếp từ việc phá rừng để trồng trọt, cho đến số tiền thu được từ việc bán gỗ, tương đương với một cái giá chưa đến 1 USD/tấn CO2, và do đó phí tổn carbon chỉ từ 5 USD trở xuống mà thôi” (tham khảo http://unfccc.int/files/methods_and_science/lulucf/application/pdf/070307noble.pdf). Noble còn trích dẫn cả bản báo cáo “ngụy biện” Stern (Stern Report – là một báo cáo 700 trang của Sir Nicholas Stern về ảnh hưởng kinh tế của biến đổi khí hậu, trong đó đề xuất rằng cuộc khủng hoảng khí hậu có thể hủy diệt 20% GDP toàn thế giới, nhưng nếu hành động ngay bây giờ thì chúng ta chỉ tốn 1% GDP mà thôi): “Nghiên cứu trong báo cáo này cho thấy cơ hội giảm thiểu phí tổn cho việc bảo vệ rừng ở tám quốc gia – tức là giảm thiểu được 70% lượng khí thải carbon nhờ không sử dụng rừng làm đất canh tác – có thể vào khoảng 5 tỷ USD hàng năm trong giai đoạn đầu, nhưng con số này sẽ tăng theo thời gian”. Tương tự, Trung tâm Nghiên cứu Khoảng trống rừng (Woods Hole Research Center – WHRC) cũng đưa ra những kết luận về phí tổn carbon giống với WB một cách đáng ngạc nhiên về mức phí: 3 USD/tấn carbon hoặc thấp hơn (1,2 USD/tấn carbon), chỉ để đạt đến một giải pháp win – win (tất cả mọi phía cùng có lợi – họ có tiền, chúng ta có thể thải CO2 thoải mái vì đã có đám rừng lo chuyện lọc khí !). Và cuối cùng, khi phân tích phí tổn dự kiến để giảm thiểu khí thải GHG của vùng rừng Amazone (Brazil), ban nghiên cứu của trung tâm này ấn định một con số tổng cộng 257 tỷ USD cho toàn bộ khu rừng này nhằm xóa sổ 47 tỷ tấn carbon hàng năm (xin tham khảo http://whrc.org/BaliReports/assets/WHRC_Amazon_REDD.pdf). Nên biết rằng đây là những phí tổn mà Mỹ, Nhật, hay Liên minh Châu Âu phải trả cho các quốc gia hiện đang còn rừng nhiệt đới để yêu cầu họ bảo tồn rừng.
Và thế là các nước nghèo cần hiểu rõ bản chất của vấn đề: Nhóm các quốc gia phát triển đang dự tính chi trả cho các nước nghèo dựa trên cái giá mà họ đang khai thác gần như miễn phí nguồn tài nguyên rừng của chính họ. Những “nhà giàu” này không bao giờ có dự định chi trả mức phí này dựa trên nền tảng của những lợi ích tương xứng của đôi bên về nguồn tài nguyên rừng. Đừng quên rằng chúng ta đang nói về cái giá để giữ cho hành tinh này còn là chỗ sống được cho hàng tỷ người và chủng loài khác trong tương lai. Ngoài ra, khi đi ngược lại vấn đề, giá trị rẻ mạt của phí tổn carbon cho thấy sự cố chấp ảo tưởng trong việc lưu giữ một bầu không khí trong lành cho những công dân được nuông chiều thái quá để thỏa mãn lối sống hoang phí ở các nước phương Tây.

Hàng thật, giá đúng !
Thêm một sự so sánh nữa: Giả sử Ts. Noble tăng gấp 10 lần mức phí tổn carbon, lên 50 USD/tấn carbon (tương đương 13.64 USD/tấn CO2), thì tổng chi phí cho việc cắt giảm 100% lượng khí thải carbon do nạn phá rừng (vào khoảng 1,6 tỷ tấn carbon) sẽ là 80 tỷ USD. Cho dù ông tiến sĩ này không trông đợi sẽ cắt giảm được 100% lượng khí thải, nhưng vẫn sử dụng con số 80 tỷ USD cho một tỷ lệ cắt giảm rất khiêm tốn khoảng 20% – tại sao lại không nhỉ ? – thì tổng chi phí dự kiến để cắt giảm 100% GHGs của toàn cầu sẽ là 400 tỷ USD hàng năm. Tính toán như vậy để thấy rằng con số dự chi của người đứng đầu WB trong lĩnh vực phí tổn khí thải carbon chỉ bằng chưa đến 1% tổng GDP của nền kinh tế toàn cầu trong năm 2006 (là 48,3 nghìn tỷ USD – theo số liệu của WB: http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GDP.pdf). Đó có phải là mức giá phải chăng cho sự sống, tính đa dạng sinh học, cùng với những dịch vụ vô giá mà thiên nhiên đang phục vụ con người chúng ta hiện nay ? Đó có phải là mức giá mà con người nên trả cho giá trị của căn nhà chung duy nhất – Trái Đất – hay không ? Nên tính đúng giá, vì nếu không, chúng ta sẽ phải trả giá khá đắt. Nếu tính đúng giá, dựa vào bối cảnh thuế suất đánh vào ngành buôn bán xăng dầu hiện nay, thì mỗi tấn CO2 (không phải carbon) phải trị giá 1.000 USD. Và khi áp dụng cách tính của Ts.Noble, tổng giá trị phải trả là 5.867 nghìn tỷ USD – hàng thật giá đúng !
Tóm lại, để có một mức chi trả công bằng và định giá đúng, chúng ta nên xác định giá trị hiện tại của các khu rừng dựa trên những lợi nhuận mà trong tương lai chúng sẽ đem đến, chứ không phải là mức giá buôn bán carbon rẻ mạt như hiện nay của WB mà nhiều quốc gia đang phát triển vẫn ngây thơ trông đợi như một phụ thu cho GDP quốc gia. Ngoài ra, liệu cái “chợ carbon” đang ngày càng nóng không kém thị trường chứng khoán sẽ đem đến kết quả tích cực là giảm thiểu khí thải gây hiệu ứng nhà kính trong bầu khí quyển – khi mà cho đến nay, chưa có bất cứ nghiên cứu chính thức nào xác định cần bao nhiêu cây rừng để hấp thụ một tỷ lệ khí GHGs nhất định.
Một điều đáng ngạc nhiên khác chính là vì sao giá carbon dành cho EU (22.28 Euro/tấn carbon vào ngày 18/1/2008 trên thị trường PointCarbon.com) lại cao hơn của WB dành cho các nước đang phát triển gấp 10 lần ? Phải chăng bầu không khí ở các nước phương Tây có giá trị cao hơn không khí của vùng Châu Á và Châu Phi – là những nơi có mùi kém phát triển và không văn minh bằng ? Nếu thế thì sẽ có lúc nào đó trong tương lai, người dân thường như chúng ta sẽ phải đóng thuế từng “hơi thở” của mình !

Một phản hồi

  1. Chao ban, duoc biet ban qua mailing list cua vngg. Rat an tuong voi cac suy ngam, nhan xet, cung nhu su nghien cuu ti mi cua ban. Tuy nhien doc bai nay va xem lai mot so source thi` bai viet cua ban hoi bias o cho (1) gia’ carbon o day la cost per unit of GHGs reduction (i.e. ton of CO2), va` trong Stern’s Report, ong chi ra cost nay re nhat o viec avoiding deforestation va dat nhat o viec giam fossil fuels, low carbon techno, giam cac phuong tien phat thai khac… nhu vay neu ban so sanh gia’ CO2 o cac nuoc PT voi cac nuoc dang PT, gia do cao hon la mot dieu tat yeu; (2)To cung khong hieu ro bai cua Ian vi chi duoc doc ban presentation, tuy nhien theo to hieu day chi? la` mot cach tiep can trong financing reduced emissions, va tap trung vao cac bien phap kinh te cho^’ng lai deforestation tren quan diem cua WB va` khong co y dinh deny cac nguon phat thai kha’c; va` chi ro co che hop tac giua donors/investors/purchasers/hosts (hay co the goi la buyers, sellers, intermediaries)…trong van de nay; (3) Mot so thuat ngu ve Environmental Economics chua duoc hieu dung nghia dan den su sai lech, nguyen van cua Stern la` “A study commissioned by the Review looking at 8 countries responsible for 70% of emissions found that, based upon the opportunity costs of the use of the land which would no longer be available for agriculture if deforestation were avoided, emission savings from avoided deforestation could yield reductions in CO2 emissions for under $5/tCO2, possibly for as little as $1/tCO2”
    Rat vui duoc trao doi
    Nhung

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: